Chromosoomparen

Chromosoomparen zijn paren van homologe chromosomen in diploïde organismen. Ze dragen dezelfde reeks genen op overeenkomstige loci, maar kunnen verschillende allelen bevatten. Bij de mens bestaan chromosoomparen uit 23 paren: 22 autosomale paren en één paar geslachtschromosomen (XX bij vrouwen; XY bij mannen).

Tijdens celdeling spelen chromosoomparen een centrale rol. In meiose I komen homologe chromosomenparen samen als bivalenten en kunnen ze elkaar kruisen, wat leidt tot uitwisseling van genetisch materiaal. Dit proces, crossing-over, vergroot genetische variatie in nakomelingen. Na meiose I worden de homologen gescheiden; meiose II verdeelt vervolgens de zusterchromatiden, zodat uit elke cel vier haploïde gameten ontstaan.

In mitose blijven chromosoomparen meestal ongewijzigd terwijl de cel zich voorbereidt op deling; eventualisatie vindt pas plaats als de zusterchromatiden tijdens de anafase uit elkaar gaan. Een chromosoom bestaat uit twee zusterchromatiden die tijdens de S-fase zijn gerepliceerd en bij het centromer samen worden gehouden.

Geslachtschromosomen X en Y verschillen in grootte en geninhoud; vrouwen hebben XX, mannen XY. Fouten in aantallen of verdeling van chromosomen kunnen leiden tot afwijkingen zoals trisomieën of monosomieën (bijv. Down-, Turner- en Klinefelter-syndroom). Chromosoomparen vormen zo de bouwstenen van erfelijkheid en genetische variatie in organismen.