Chromaffinzellen

Chromaffinzellen zijn neuro-endocriene cellen die hoofdzakelijk in het bijniermerg (medulla) voorkomen, maar ook in bepaalde paraganglia langs de aorta en nabij grote bloedvaten kunnen voorkomen. Ze vormen compacte clusters die nauw in contact staan met het bloed en functioneren als een belangrijke bron van catecholamines bij de stressrespons.

Deze cellen ontstaan uit neurale crest-cellen tijdens de embryonale ontwikkeling. Histologisch kenmerken zijn polygonale tot ovale cellen met een ronde kern en een rijk cytoplasma vol dense-core granula. De granula bevatten catecholamines en chromogranines; op histologisch niveau geven chromaffiene cellen de typische chromaffin-reactie bij oxidatie.

Synthetisch produceren chromaffinzellen catecholamines via een specifieke enzymroute: tyrosine wordt omgezet in DOPA door tyrosinehydroxylase, vervolgens in dopamine, dat wordt omgezet in noradrenaline door dopamine-beta-hydroxylase, waarna in cortisolrijke cellen van de medulla phenylethanolamine-N-methyltransferase (PNMT) epinephrine (adrenaline) vormt. De boventalligste catecholaminen komen vrij als reactie op stimulatie van pregangliotische cholinerge zenuwen (acetylcholine). De adrenal medulla geeft overwegend epinephrine af, terwijl in andere paraganglia norepinephrine de dominante transmitter is.

Klinisch relevant zijn chromaffin-gerelateerde tumoren zoals pheochromocytomen en paragangliomen, die vaak leiden tot overmatige catecholaminesecretie en symptomen zoals hypertensie en hartkloppingen. Histologisch kunnen deze tumoren chromaffiene kenmerken vertonen, en ze worden vaak aangetoond met chromaffine-staining (chromaffin-reactie) door oxidatie van catecholaminen.