Bladbewegingen

Bladbewegingen verwijzen naar bewegingen van bladeren of bladbladen bij planten, vaak reversible en doelgericht in tegenstelling tot passieve bewegingen van inwendige delen. Ze komen voor bij vele plantensoorten en kunnen snel of langzaam verlopen. De bewegingen kunnen het lichtaandeel, de waterstatus of de omgeving weerspiegelen en spelen een rol bij fotosynthese, verdamping en bescherming tegen stress.

De beweging wordt meestal veroorzaakt door veranderingen in turgordruk in speciale motorcellen aan de basis van het blad, de pulvinus. Door het openen of sluiten van ionkanalen en de verschuiving van water veranderen de buigingen van de bladsteel en bladveren. Dit kan seconden tot uren duren, afhankelijk van de prikkel en de soort. Langdurige bewegingen kunnen ook door groeiveranderingen worden teweeggebracht.

Belangrijke typen bladbewegingen zijn onder andere fotonastie en nyctinastie. Fotonastie verwijst naar bewegingen die door licht worden gestuurd, zoals het openen of sluiten van bladkanten. Nyctinastie (nachtbeweging) betreft sluiting of involging van bladeren gedurende de nacht. Thigmonastie is een mechanische reactie op aanraking of trillingen; seismonastie is een gerelateerd fenomeen bij sommige soorten zoals Mimosa pudica.

Voorbeelden van planten met opvallende bladbewegingen zijn de prairplant (Maranta), die ’s nachts zijn bladbladen optilt, en Mimosa pudica, waarvan de bladveren snel samentrekken bij aanraking. Bladbewegingen dienen zodoende als adaptieve strategieën voor elke soort en omgeving, en vormen een belangrijk onderwerp in de plantfysiologie en ecologie.