Ambiguïteit

Ambiguïteit is de eigenschap van een uiting of situatie om op meerdere manieren geïnterpreteerd te kunnen worden. In taal en communicatie ontstaat ambiguïteit wanneer context of kennis ontbreekt of wanneer woorden en zinsdelen meerdere betekenissen dragen. In het Nederlands wordt het begrip ambiguïteit vaak gespeld met een trema op de i (ambiguïteit) om aan te geven dat de klinkers apart uitgesproken en onderscheiden moeten worden.

Er bestaan verschillende soorten ambiguïteit. Lexicale ambiguïteit treedt op wanneer een woord meerdere betekenissen heeft (bijvoorbeeld bank kan een zitmeubel of een financiële instelling betekenen). Syntactische ambiguïteit ontstaat door de structuur van een zin die meerdere parse-mogelijkheden oplevert, bijvoorbeeld 'Ik zag de man met de verrekijker' (wie heeft de verrekijker?). Semantische of pragmatische ambiguïteit berust op onzekerheid over referentie, bedoeling of context.

De gevolgen van ambiguïteit kunnen variëren van misverstanden tot verwarring in juridisch of wetenschappelijk onderzoek. In de praktijk wordt geprobeerd ambiguïteit te verminderen door verduidelijking, herformulering of aanvullende context. In taaltechnologie en informatica wordt disambiguatie toegepast: woordensensusdisambiguatie, contextanalyse, integratie van kennisbanken en statistische modellen om de meest waarschijnlijke betekenis te bepalen.

Ambiguïteit kan ook doelbewust worden ingezet, bijvoorbeeld in literatuur, humor of retoriek, om meerdere lagen van betekenis aan te spreken en de lezer of luisteraar aan het denken te zetten over wat er bedoeld wordt.