voltooidheden

Voltooidheden is een term uit de taalkunde die verwijst naar de grammaticale categorie van voltooiing: de relatie tussen een gebeurtenis of toestand en een referentietijd. Een voltooidheid geeft aan dat iets is afgerond of een resultaat heeft opgeleverd tegen een bepaald moment, terwijl een onvoltooid (of imperfectieve) reading het proces of herhaling benadrukt. In het Nederlands komt voltooidheid vooral tot uiting in de voltooid tegenwoordige tijd en de voltooid verleden tijd.

In het Nederlands worden voltooidheden meestal uitgedrukt met de voltooide tijden: de voltooid tegenwoordige tijd (VTT) en de voltooid verleden tijd (VVT, ook wel plusquamperfectum genoemd). Het voltooid deelwoord speelt hierbij een centrale rol. De vormen worden opgebouwd met een hulpwerkwoord, meestal hebben of zijn, gevolgd door het voltooid deelwoord van het hoofdwerkwoord (bijvoorbeeld gegeten, gegaan). Voorbeelden: “Ik heb gegeten” en “Zij zijn verhuisd” drukken voltooidheden uit. Een voorbeeld met een verleden referentie is: “Toen hij thuiskwam, had hij het boek gelezen.”

Voltooidheden staan daardoor vaak samen met een resultaat of preciesheid in tijd: ze geven aan wat er op een bepaald moment al af was of wat het resultaat is van een handeling. Ze staan tegenover onvoltooidheid, waarin het accent ligt op het gebeuren zelf of op herhaling en duur, zoals bij werkwoorden in de onvoltooid tegenwoordige tijd. De notie van voltooidheden wordt ook in andere talen gebruikt, maar de exacte vorm en de toewijzing aan tijden kunnen verschillen.