uitvergroting

Uitvergroting is de verhouding tussen de grootte van een geprojecteerd of waargenomen beeld en de werkelijke grootte van het object. De uitvergroting wordt meestal uitgedrukt als een factor, bijvoorbeeld 100x of 400x, en kan optisch of digitaal zijn. In optische systemen ontstaat uitvergroting door lenzen, spiegels of andere lichtgeleiders die het beeld vergroten.

In optische termen is de lineaire uitvergroting m gelijk aan de hoogte van het beeld gedeeld door de hoogte van het object. Voor een eenvoudige lens geldt onder nadere omstandigheden m = −s′/s, waarbij s het voorwerpafstand en s′ het beeldafstand is; het min-teken geeft inversie van het beeld aan. Bij complexe instrumenten geldt dat de totale vergroting het product is van de vergrotingen van de afzonderlijke elementen.

Toepassingen en voorbeelden: in een microscoop is de totale vergroting meestal het product van de vergroting van de objectieve lens en die van het oculair (bijvoorbeeld 40x objectief en 10x oculair ≈ 400x). Een telescoop heeft meestal de vergroting ongeveer gelijk aan de brekingslengtes van objectief en oculair, vaak uitgedrukt als f_objectief/f_oculair. In fotografie of elektronisch beeld kan digitaal worden ingezoomd, waardoor “uitvergroting” ontstaat zonder extra optisch detail.

Digitaal versus optisch: digitale uitvergroting vergroot het beeld op een scherm of sensor, maar verhoogt zelden het waarneembare detail en kan ruis versterken. Echte optische uitvergroting is gebonden aan de resolutie van de optiek en de waarnemingsafstand.

Beperkingen: de werkelijke detaileniveaus worden beperkt door resolutie en diffractie; bij hoge uitvergrotingen kan het beeld onscherp worden als de optiek of sensor onvoldoende scherpte biedt.