teisme

Het theïsme is de overtuiging in het bestaan van één of meerdere goden die onafhankelijk van menselijke gedachten bestaan en doorgaans een relatie met mensen aangaan. Theïsten veronderstellen meestal dat God of goden betrokken zijn bij de schepping, het behoud van het universum en vaak een moreel oriëntatiemodel bieden. In monotheïstische tradities gaat het om één persoonlijke God die als almachtig, alwetend en alomvredig kan worden beschreven; in polytheïstische systemen bestaan meerdere goden met uiteenlopende taken en persoonskenmerken.

Hetïsme wordt onderscheiden van atheïsme, de opvatting dat er geen goden bestaan, en van agnosticisme, waarbij men twijfelt aan de kennis of het bestaan van goden. Het verschil met deïsme ligt in de aard van de betrokkenheid: deïsme veronderstelt dat God schepper is maar niet ingrijpt na de schepping, terwijl het theïsme doorgaans uitgaat van actieve betrokkenheid en openbaring. Daarnaast bestaan er theorieën als open theïsme of procestheologie, die uitgaan van een God die mogelijk niet alle toekomstige gebeurtenissen volledig kent of beïnvloedt.

Kennis over het theïsme ontstaat uit religieuze openbaring, persoonlijke ervaring en natuurtheologie. Voor- en tegenstanders leveren uiteenlopende argumenten, zoals cosmologische en teleologische argumenten ten gunste van het bestaan van God versus het probleem van het kwaad.

Historisch heeft theïsme grote invloed gehad op ethiek, recht en maatschappelijke instituties, en het blijft een onderwerp van debat in pluralistische, seculiere samenlevingen en in interreligieuze dialoog.