stofgebruik

Stofgebruik is het gebruik van psychoactieve stoffen om een gewenst effect te bereiken. Het omvat legale middelen zoals alcohol en tabak, en illegale middelen zoals cannabis, cocaïne en heroïne, evenals medicijnen die buiten de voorgeschreven indicatie worden gebruikt. Het begrip kan variëren van incidenteel gebruik tot regelmatige consumptie en van plezierig gebruik tot problematisch gebruik of verslaving.

Prevalentie en risicofactoren: De mate waarin stofgebruik voorkomt verschilt per land, leeftijd en sociaal-economische context. Risicofactoren zijn onder meer jonge leeftijd bij eerste gebruik, psychische kwetsbaarheden, traumatische ervaringen, familiegeschiedenis, en sociale of economische stress.

Gezondheids- en sociale effecten: Korte termijn kunnen middelen leiden tot desorïentatie, verminderd beoordelingsvermogen en ongevallen. Langdurig gebruik kan leiden tot afhankelijkheid en lichamelijke schade zoals lever-, hart- en longproblemen, en tot mentale gezondheidsklachten. Stofgebruik kan ook maatschappelijke gevolgen hebben zoals schulden, werkloosheid en relatieproblemen.

Behandeling en preventie: Preventie richt zich op onderwijs, vroegsignalering en het verminderen van stigma. Behandeling omvat screening en korte interventies in de huisartspraktijk, gespecialiseerde behandelingen en psychotherapie, vaak gecombineerd met medicatie wanneer geschikt. Harm-reduction-strategieën zoals naloxon-toediening, veilige consumptieruimtes en naaldenuitwisseling worden ingezet om schade te beperken.

Wet- en beleidscontext: Juridische regels over bezit en verkoop variëren per land. Beleidsmaatregelen streven naar volksgezondheid, preventie en toegang tot behandeling. Diagnostisch kader: in DSM-5 en ICD-11 wordt gesproken van stoornissen in het gebruik van stoffen, met niveaus van ernst.