stackgebaseerde

Stackgebaseerde (Engels: stack-based) verwijst naar een benadering in computerwetenschap waarbij een operandstack centraal staat bij het uitvoeren van instructies. In dit model worden waarden vaak op de stapel geplaatst (gepushed) en bewerkingen halen de benodigde operands van de bovenkant van de stapel en plaatsen het resultaat terug op de stapel. Dit verschilt van registergebaseerde systemen, waarin bewerkingen rechtstreeks met registers worden uitgevoerd.

Kenmerkend voor stackgebaseerde systemen is het gebruik van een operandstack voor de lees- en schrijfoperaties. Programma’s bestaan vaak uit opeenvolgende instructies die postfix- of RPN-notatie volgen, waarbij de volgorde van operaties onduidelijk lijkt zonder de stapel‑logica. Veel stackgebaseerde talen en systemen beperken expliciet het gebruik van naamgebaseerde variabelen; data wordt tijdelijk bewaard op de stapel en elders in het geheugen.

Voorbeelden en toepassingen lopen uiteen. Voorbeelden van stackgebaseerde talen zijn Forth en PostScript, die direct gebruikmaken van een stack voor operanden en resultaten. In hardware- en softwarearchitecturen verschijnen stackgebaseerde ontwerpen in rekenmachines en in virtuele machines; de Java Virtual Machine (JVM) en de .NET Common Language Runtime (CLR) gebruiken beide een operandstack voor veel bewerkingen, ondanks aanvullende features zoals locals en controlestructuren.

Voordelen van stackgebaseerde systemen zijn onder meer eenvoud in compilerontwerp en efficiënte evaluatie van expressies, vooral bij postfixnotatie. Nadelen kunnen bestaan uit minder leesbare code, moeilijker debugging en beperkingen bij optimalisaties vergeleken met registergebaseerde systemen.

Stackgebaseerde benaderingen blijven relevant in talen, rekenmachines en virtuele machines waar snelle expressie-evaluatie en een compacte, generieke instructieset gewenst zijn.