spraakclassificatie

Spraakclassificatie is het proces waarbij spraakklanken en spraaksignalen systematisch worden geordend en beschreven op basis van kenmerken die door productie en perceptie worden bepaald. In de taalkunde wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen twee hoofdbenaderingen: een articulatorische classificatie, die klanken indeelt naar plaats van articulatie, manier van articulatie en stemhebbendheid, en een akoestische of perceptuele classificatie, die klanken ordent naar geluidseigenschappen die in het signaal waarneembaar zijn of door de luisteraar als categorieën worden ervaren.

De meest gangbare indelingen gelden voor klinkers en medeklinkers. Klinkers worden doorgaans beschreven aan de hand van hoogte (hoog versus laag), tongpositie en rondomheid van de lippen. Medeklinkers worden ingedeeld naar plaats van articulatie (bijv. bilabiaal, alveolair, velair, glottaal) en naar wijze van articulatie (bijv. plosief, fricatief, nasal, lateraal, approximant), met onderscheid tussen stemhebbend en stemloos. Daarnaast is ook de perceptieve en secundaire classificatie relevant, bijvoorbeeld bij het analyseren van prosodische kenmerken als klemtoon en intonatie.

Methoden voor spraakclassificatie variëren van handmatige annotaties volgens het International Phonetic Alphabet (IPA) tot automatische systemen die kenmerken uit het audiosignaal extraheren (zoals MFCC’s en spectrogrammen) en vervolgens modelleren met statistische of neurale netwerken. De classificatie vormt een basis voor fonetisch en fonologisch onderzoek, spraakherkenning en spraaksynthese, en voor klinische logopedie en taalbeschrijving bij minder goed gedocumenteerde talen.

Toepassingen omvatten taalbeschrijving, veldwerk en ontwikkeling van spraaktechnologie (herkenning, synthese en dialectherkenning). Uitdagingen zijn variatie tussen talen en dialecten, allofonie en coarticulatie, spreker- en ruisinvloeden, en de robuuste classificatie in realistische audio-omstandigheden.