psychoacoustiek

Psychoacoustiek is de tak van de psychofysica die de waarneming van geluid bestudeert. Ze onderzoekt hoe mensen geluiden ervaren en verwerken, en hoe fysieke eigenschappen van geluid zoals amplitude, frequentie en timing zich verhouden tot percepties van luidheid, toonhoogte, timbre en ruimtelijke locatie. Het vak verdeelt waarneming in perceptuele daden en zoekt verklaringen in de werking van oor en hersenen.

Belangrijke perceptuele fenomenen zijn onder meer luidheid (hoe hard geluid klinkt bij verschillende niveaus en frequenties), toonhoogte (ruimtes in de frequentie-ervaring), timbre (kwalitatieve kenmerken die een geluid van een andere onderscheiden bij dezelfde toonhoogte en luidheid) en masking (het verminderen of verbergen van een geluid door een ander geluid). Ook ruimtelijke gehoorperceptie, zoals localisatie en hoogteperceptie, speelt een centrale rol. Typische concepten zijn maskerfragmenten, kritieke banden en evenredigheidsverhoudingen zoals de algemene relatie tussen fysieke en perceptuele maatstaven van geluid.

Methoden in de psychoacoustiek bestaan uit luisterproeven met menselijke deelnemers en het modelleren van perceptuele grenzen via psychofysische functies. Bepaalde onderzoeken koppelen waarneming aan fysiologie, met behulp van gehooranatomie, neurale responsen of beeldvorming, maar de discipline blijft nauw verweven met experimentele psychologie en audiologie.

Historisch gezien heeft psychoacoustiek zich ontwikkeld sinds het begin van de 20e eeuw, met vroege bijdragen over luidheid en gehoorfunctie. Beroemde mijlpalen zijn onder meer de Fletcher-Munson-curves en latere theoretische en modellering\\-ontwikkelingen door Zwicker en Fastl. Toepassingen bevinden zich in audiosynthese en -engineering, hoorapparatuur, gehoorzorg, en perceptueel gebaseerde audio-codering.