nefrotoksyczno

Nefrotoksyczność to uszkodzenie nerek wywołane działaniem substancji chemicznych, leków lub toksyn środowiskowych, które upośledzają filtrację, reabsorpcję i sekrecję w nerkach. Pojęcie pochodzi od greckich słów nephr- „nerka” i tox- „trucizna” i obejmuje zarówno ostre, jak i przewlekłe uszkodzenie nerek wywołane toksynami.

Mechanizmy obejmują bezpośrednie uszkodzenie kanalików nerkowych, zaburzenia hemodynamiczne prowadzące do niedokrwienia, krystalizację leków w układzie moczowym oraz reakcje immunologiczne. Czynniki nefrotoksyczne dzielą się na leki, środki kontrastowe używane w diagnostyce obrazowej oraz inne chemikalia.

Najczęstsze czynniki to antybiotyki aminoglikozydowe (np. gentamycyna), amphotericin B, cisplatyna, metotreksat, środki kontrastowe i niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne. Rozpoznanie opiera się na wzroście kreatyniny i spadku GFR, zmienności diurezy oraz obecności nieprawidłowości w moczu (białkomocz, osad). W praktyce stosuje się kryteria KDIGO definiujące ostre uszkodzenie nerek.

Leczenie polega na identyfikacji i odstawieniu toksyny, odpowiednim nawodnieniu i korekcie zaburzeń elektrolitowych oraz dostosowaniu dawki leków. W cięższych przypadkach konieczna może być terapia wspomagająca nerki, w tym hemodializa. Profilaktyka obejmuje unikanie nefrotoksycznych substancji u pacjentów wysokiego ryzyka, odpowiednie nawodnienie przy podawaniu kontrastów i monitorowanie stężeń leków.

Ryzyko nefrotoksyczności jest wyższe u osób starszych, chorych na przewlekłą chorobę nerek, odwodnionych oraz podczas intensywnych procedur diagnostycznych i leczniczych. Przewlekłe uszkodzenie nerek po toksynach może prowadzić do trwałej utraty funkcji nerek i progresji choroby, stanowiąc istotny problem w praktyce klinicznej.