monohydrogenfosfaat

Monohydrogenfosfaat, ook wel monohydrogenfosfaat of H₂PO₄⁻ genoemd, is de anionvorm van fosforzuur waarin één van de drie waterstofatomen van het zuur is gedeprotoneerd. Het chemische formula is H₂PO₄⁻ en komt vaak voor in de vorm van zouten, zoals natriumhydrogendisfosfaat (NaH₂PO₄) en kaliumhydrogendisfosfaat (KH₂PO₄). Deze zouten zijn wit, kristallijn en goed oplosbaar in water.

Het anion speelt een centrale rol in biochemistry, aangezien het een essentieel onderdeel is van fosfaatbufferende systemen in levende organismen. In de celmetabolisme functioneert het als een bron van zowel waterstofionen als fosfaatgroepen, waarbij het betrokken is bij energietransport, nucleïnezuren en fosfolipiden. In waterige oplossingen fungeert H₂PO₄⁻ als een zwak zuur (pKₐ≈7,2), waardoor het een belangrijk buffercomponent is in laboratorium- en industriële protocollen.

Monohydrogenfosfaatzouten worden veelvuldig toegepast in de voedingsindustrie als voedingsadditief (E339), waar ze dienen als rijsmiddel, stabilisator en mineralenbron. In de landbouw worden ze gebruikt als meststof om fosfortekorten in bodem te corrigeren. Ook vinden ze gebruik in brandblusmiddelen, tandpasta en farmaceutische formuleringen.

Productie gebeurt meestal door neutralisatie van fosforzuur met een basale verbinding, vaak natriumhydroxide of kaliumhydroxide, onder gecontroleerde pH-omstandigheden. Het anion is relatief niet-toxisch, maar hoge concentraties kunnen de zuurgraad van water verhogen en milde irritatie van huid en slijmvliezen veroorzaken. Veiligheidsrichtlijnen adviseren het dragen van beschermende kleding en ventilatie bij het hanteren van geconcentreerde oplossingen.