magnetosfære

De magnetosfeer is de regio rond een planeet die wordt gedomineerd door het magnetische veld van die planeet en door de interactie met de zonnewind. Bij de aarde ontstaat deze regio door het intrinsieke aardmagnetveld, gegenereerd door de geodynamo in de buitenste kern, en door de druk van de zonnewind. De grens met de zonnewind heet de magnetopause; aan de voorzijde wordt de stroom van plasma en veldlijnen samengedrukt en vormt zich een bow shock in de nabijheid.

Structuur en belangrijkste onderdelen: De binnenste magnetosfeer bevat de plasmasfeer, een relatief koel en dicht plasma dat meede rotieert met de aarde, en de stralingsgordels (Van Allen). De plasmasfeer is verbonden met het aardmagnetisch veld en strekt zich uit tot een aantal aardreuzes, afhankelijk van activiteit. Daarbuiten ligt de buitenste magnetosfeer, met de magnetotheel, twee lipvormige lobes en een plasmasheet die vaak onder hoge energie geladen deeltjes bevat. De magnetosfeer is continu in beweging door de interactie met de zonnewind.

Dynamiek en verschijnselen: Energie en plasma worden uitgewisseld via magnetische reconnection en stromingen langs het magnetisch veld. Dit proces verplaatst plasma naar de nachtelijke zijde, waar het magnetotheel zich uitstrekt en substorms kunnen optreden. Een gevolg is de vorming van aurorae, vooral nabij de polen, als hoge-energiedragers in de ionosfeer ionen en elektronen doen terugkeren.

Belang en waarneming: De magnetosfeer beschermt systemen in ruimte en op Aarde tegen hoge stralingsniveaus en beïnvloedt satellieten en communicaties. Ze wordt bestudeerd met metingen van satellieten en grondstations, waarmee ruimteweer en magnetische stormen kunnen worden voorspeld. Veel planeten met een intrinsiek magnetveld hebben ook magnetosferen, met grootte en vorm die afhangen van het veld en de zonnewind.