kapsideeiwitten

Kapsideeiwitten zijn structurele eiwitten van virussen die samen de kapside vormen, het beschermende omhulsel rondom het virale genoom. Deze eiwitten komen meestal in meerdere kopieën voor en ordenen zich tot een compacte, robuuste shell die het genetisch materiaal tegen beschadiging en tegenafbraak buiten de gastheercel beschermt.

De kapside bestaat uit subunits genaamd capsomeren. Virale kapsiden vertonen verschillende vormen en symmetrie, afhankelijk van het virus: veel virussen hebben een icosahedrale kapside opgebouwd uit vele capsomeren, terwijl andere een helixale kapside bezitten. Sommige bacteriofagen hebben een complexe kapside met extra structuren zoals staarten. Bij envelopte virussen ligt deze kapside vaak ingesloten in een lipidenenvelop die zich tijdens infectie met de kapside koppelt.

Functies van kapsideeiwitten omvatten onder meer: bescherming van het virale genoom tegen chemische en mechanische stress; organisatie en verpakking van het genoom tijdens virale assemblage; en bij veel virussen een rol bij de herkenning van gastheercellen en bij het ontmantelen van het virion na binnenkomst. De exacte functies hangen af van het virus en of er een envelop aanwezig is.

Assemblage van kapsiden is meestal een zelfassemblageproces waarbij capsomeren spontaan ordenen tot een functionele kapside. Soms vereisen aanvullende scaffolding- of chaperone-eiwitten ondersteuning. Capsideeiwitten zijn tevens belangrijke antigenen en worden in vaccinologie benut in virusachtige deeltjes (VLP’s) die de immuunrespons stimuleren zonder een replicerend virus te bevatten.