kalenderstelsels

Kalenderstelsels zijn systemen om de tijd te ordenen op basis van dagen, maanden en jaren. Ze proberen lange astronomische cycli, zoals de omloop van de zon en de maanfasen, in regelmatige patronen vast te leggen zodat mensen tijd kunnen plannen en gebeurtenissen kunnen aanwijzen. Een kalenderstelsel bepaalt de lengte van een jaar, hoe maanden en weken worden ingedeeld, en welke regels gelden voor schrikkeljaren of andere correcties.

Er bestaan verschillende typen: solare kalenders, lunisolaire kalenders en zuiver maankalenders. Solare kalenders hebben een jaarlengte die zo dicht mogelijk bij het tropische jaar ligt; voorbeelden zijn de Gregoriaanse kalender en de oude Juliaanse kalender, waarbij schrikkeljaren helpen het verschil te corrigeren. Lunisolaire kalenders combineren maankalendermaanden met afspraken om het zonnejaar in overeenstemming te brengen; voorbeelden zijn de Hebreeuwse kalender, de Chinese kalender en velen binnen de hindoeïstische traditie. Zuiver maankalenders volgen uitsluitend de maanfasen en hebben minder aandacht voor seizoenen; het islamitische kalender is hier een bekend voorbeeld en verschuift hierdoor ten opzichte van de jaargetijden.

Historisch ontstonden kalenderstelsels uit de behoefte om landbouw, religieuze rituelen en openbare administratie te coördineren. Ze zijn gevormd door astronomie, cultuur en regelgevende besluiten, en worden regelmatig herzien (bijv. door schrikkeljaren of invoering van een nieuw jaartellingsepoch).

In de moderne tijd is de Gregoriaanse kalender de meest gebruikte civiele kalender, terwijl andere kalenders nog steeds in gebruik zijn voor religieuze, culturele en regionale doeleinden. De aanwezigheid van verschillende kalenders laat zien hoe tijd en samenleving met elkaar verweven zijn.