eufemismen

Een eufemisme is een woord of uitdrukking die een onaangenaam of taboe-onderwerp verzacht of afzwakt. Het begrip komt uit het Grieks: eu- betekent goed en phēmē spreken. Eufemismen worden gebruikt om beleefder, vriendelijker of diplomatieker over te komen, of om sociale normen en machtssystemen zichtbaar te maken.

Eufemismen vervullen verschillende functies. Ze gilderen de taal in situaties waarin directe woorden als schokkend of ongepast kunnen overkomen, zoals in betrekkingen met de dood, lichamelijke functies, of criminaliteit. Ze worden ook toegepast in politiek en bedrijfsleven om negatieve feiten minder confronterend te presenteren. Voorbeelden in het Nederlands zijn onder meer: heengegaan of overleden in plaats van dood, iemand laten gaan of ontslagen worden in plaats van ontslag, en cost-cutting of herstructurering in plaats van bezuinigingen. Eufemismen kunnen perifreert of omschrijvend zijn, en variëren per cultuur en tijdsgeest.

Context en kritiek vormen een belangrijk onderdeel van het fenomeen. In media, politiek en publieke communicatie kunnen eufemismen helpen om geloofwaardigheid te bewaren en welzijn te benadrukken, maar ze kunnen ook misleiding bevorderen door informatie te verdoezelen of onduidelijk te blijven. Sommigen zien ze als noodzakelijk beleefdheidsnorm, anderen als een vorm van sluiertaal die helderheid ondermijnt.

Toenemende globalisering zorgt ervoor dat eufemismen migreren tussen talen en culturen. Ze reflecteren sociale normen, machtsverhoudingen en historische veranderingen, en sommige uitdrukkingen kunnen na verloop van tijd verouderd raken of vanzelf gangbaar worden.