eiwitcoderend

Eiwitcoderend verwijst naar delen van het genetisch materiaal die informatie bevatten voor de productie van eiwitten. In veel organismen bestaan eiwitcoderende regio’s uit sequenties die bij translatie worden vertaald in polypeptiden, oftewel eiwitten. Een eiwitcoderende sequentie ligt vaak in een groter geheel van transcriptie, waarbij geen eiwitcode aanwezig is (non-coderende delen) en die wel betrokken kunnen zijn bij regulatie.

Bij veel organismen zijn eiwitcoderende genen opgebouwd uit meerdere onderdelen. Een typisch eiwitcoderend gen bevat exons, die de coderende informatie leveren, onderling gescheiden door introns. De mRNA-transcript die uiteindelijk naar eiwit wordt vertaald, bevat daarnaast vaak een 5' ongesecuren regio (5' UTR) en een 3' ongesecuren regio (3' UTR), die niet worden vertaald maar wel de regulatie van transcriptie en translatie beïnvloeden. Translatie begint meestal bij een startcodon (ATG in DNA, AUG in mRNA) en eindigt bij een stopcodon (bijv. TAA, TAG, TGA in DNA; UAA, UAG, UGA in mRNA).

Identificatie en annotatie van eiwitcoderende sequenties gebeuren via genetische sequencing en bioinformatiche analyses. Naast bewijs uit cDNA/ RNA, evolutieve conservatie en kenmerkende codon-structuren helpen bij het onderscheiden van eiwitcoderende sequenties van niet-coderende. Binnen een gen kunnen alternatieve splicing en differentiële expressie leiden tot meerdere eiwitisoformen. Pseudogenen zijn verworven sporen van eiwitcoderende sequenties die niet meer functioneren als produceerders van eiwitten. Eiwitcoderende genen vormen een fundament van functionele genomica en cellulaire processen.