deelgeheel

Deelgeheel is een term die in verschillende vakdisciplines wordt gebruikt om de relatie tussen een onderdeel en het geheel aan te geven. In het Nederlands beschrijft het de part-whole relatie, waarbij het deel (het onderdeel) een onderdeel is van het geheel (het object of systeem). In de terminologie van taalkunde en filosofie komen hier verwante begrippen bij zoals meronymie (deelgeheel-relatie) en holonymie (het geheel als holoniem). De termen deel en geheel worden daarbij gezien als representaties van respectievelijk meroniemen en holoniemen.

In de taal- en kennisleer dient deelgeheel onder meer als basis voor het annoteren van structuur en relaties tussen objecten. Het helpt bij lexicografische opbouw (waar delen van woorden en objecten worden beschreven), in ontologieën en in informatiewinning om semantische connecties te expliciteren. Daarnaast speelt het een rol in informatiedesign en databases bij het modelleren van deel-geheel-hiërarchieën, componentensystemen en assembly-structuren.

Voorbeelden en toepassingen zijn alledaags: een auto heeft delen zoals wielen, deuren en motor; een menselijk lichaam bevat armen, benen en organen; in een computer is een moederbord een deel van het systeem, en zo verder. Het begrijpen van deelgeheel-relaties ondersteunt taken zoals zoekopdrachten, classificatie en semantische reasoning.

Zie ook meronymie, holonymie en mereologie. Deelgeheel wordt daarmee gezien als een fundamenteel soort relatie die de structuur van objecten en systemen in kaart brengt.