bestandsformaten

Bestandsformaten beschrijven hoe digitale gegevens worden opgeslagen en weergegeven. Een formaat bepaalt hoe data worden gecodeerd, gecomprimeerd en eventueel vergezeld met metadata, en hoe toegankelijk ze zijn op verschillende systemen. Formaten verschillen in compatibiliteit, kwaliteit, bestandsgrootte en duurzaamheid.

Ze kunnen worden onderverdeeld in categorieën zoals tekst en gegevens (bijvoorbeeld TXT, CSV, JSON, XML, PDF), beeld (JPEG, PNG, GIF, TIFF), vector (SVG, EPS), audio (MP3, WAV, AAC, FLAC), video (MP4, AVI, MKV, MOV), 3D-modellen (STL, OBJ, FBX) en archieven (ZIP, RAR, 7z). Een belangrijk onderscheid is tussen containerformaten en coderingsformaten: een container zoals MP4 kan meerdere streams bevatten (video, audio, ondertitels) die elk gecodeerd zijn met verschillende codecs; bijvoorbeeld H.264 of H.265 is een video-codec, JPEG of PNG zijn beeldcoderingen; TIFF kan beelddata lossless of lossy bevatten.

Ook bestaan er open standaarden en proprietaire formaten, wat invloed heeft op beschikbaarheid en migratie. Voor langetermijnarchivering worden vaak openstaande formaten aanbevolen, zoals PDF/A voor documenten, TIFF of PNG voor afbeeldingen, WAV of FLAC voor audio, en MP4 met een gangbare codec voor video, afhankelijk van het doeleinde.

Bij het kiezen van een formaat wegen factoren als leesbaarheid, compatibiliteit, opslagbehoefte, kwaliteit en licenties. Metadata en de houdbaarheid van bestanden spelen daarbij een belangrijke rol.