atmosfeer

De atmosfeer is de gaslaag die een planeet omringt en vastgehouden wordt door zwaartekracht. Voor de aarde bestaat ze uit circa 78% stikstof (N2), 21% zuurstof (O2) en kleine hoeveelheden argon, kooldioxide en andere sporengassen, plus waterdamp die varieert met temperatuur en locatie. De atmosfeer regelt het klimaat, levert ademlucht en beschermt het oppervlak tegen ruimtestraling en inslagen. De luchtdruk aan zeeniveau bedraagt gemiddeld circa 1013 hPa.

De atmosfeer is opgedeeld in lagen met verschillende eigenschappen. De troposfeer is de laag waarin het weer plaatsvindt en bevat het grootste deel van de waterdamp; hij strekt zich uit tot ongeveer 8–15 kilometer boven zeeniveau. Boven de troposfeer ligt de stratosfeer, met de ozonlaag die UV-straling absorbeert en waarbij de temperatuur toeneemt met hoogte. Daarna volgen de mesosfeer, thermosfeer en exosfeer, geleidelijk overgaand in de ruimte.

Belangrijke kenmerken zijn temperatuurprofielen, luchtdichtheid en chemische samenstelling. De ozonlaag beschermt tegen UV-licht; het broeikaseffect door kooldioxide en andere emissies houdt warmte vast en maakt een leefbaar klimaat mogelijk, maar bij hogere concentraties leidt dit tot klimaatverandering. De atmosfeer regelt ook de waterkringloop, weerspatronen en energietransport door windsystemen zoals straalstromen. Menselijke activiteiten veranderen de samenstelling van de atmosfeer, met gevolgen voor gezondheid, ecosystemen en weerpatronen.