aanpassingsniveau

Aanpassingsniveau is een term die wordt gebruikt om de mate aan te geven waarin iemand of iets is gewend geraakt aan een nieuwe situatie, taak of omgeving. Het concept wordt toegepast in diverse vakgebieden, zoals psychologie, ergonomie, onderwijs en gezondheidszorg, en kan dienen als referentiepunt voor evaluatie van veranderingen of interventies.

In de psychologie verwijst het begrip vaak naar adaptietheorieën zoals de aanpassingsniveau-theorie van Helson, waarin stimuli ten opzichte van een veranderlijk referentieniveau worden beoordeeld. Het aanpassingsniveau ontstaat door eerdere ervaringen, motieven, verwachtingen en de huidige context. Veranderingen in dit niveau beïnvloeden hoe aangenaam of onaangenaam een stimulus wordt ervaren en hoe snel iemand zich aanpast aan nieuwe omstandigheden. Hedonische of functionele evaluaties hangen dus af van waar iemand zich bevindt ten opzichte van zijn of haar persoonlijke baseline.

Praktisch gezien komt het begrip terug in ergonomie en productontwerp, waar wordt gekeken naar het niveau van gewenning van gebruikers aan nieuwe technologieën of interfaces. Doel is de cognitieve belasting te beperken, de leercurve te verkorten en de gebruikstevredenheid te verhogen door het aanpassingsniveau gunstig te beïnvloeden via begeleiding, feedback en ontwerpkeuzes.

In onderwijs en zorg kan het aanpassingsniveau worden gebruikt om voortgang te monitoren bij leerlingen of patiënten die aanpassingen ondervinden bij nieuwe leer- of zorgsituaties. Metingen kunnen bestaan uit zelfrapportage, observaties, gedragsindicatoren en, waar passend, psychometrische instrumenten. Het concept is contextafhankelijk en niet altijd strikt gedefinieerd, maar biedt een bruikbaar kader voor het interpreteren van veranderingen in functioneren en tevredenheid.