Transpiracja

Transpiracja to proces utraty pary wodnej z roślin, głównie z powierzchni liści, choć zachodzi także w innych częściach nadziemnych. Woda pobierana przez korzenie trafia do ksylemu i wędruje do liści, gdzie parowanie wodnych cząsteczek z powierzchni liści tworzy naprężenie, które pociąga wodę w górę w procesie kohezji i parowania. Główne miejsce utraty wody to aparaty szparkowe znajdujące się na powierzchni liści; istnieje także transpiracja kutikularna – utrata wody przez substancję kutikuli, szczególnie w warunkach wysokiej temperatury i suchych powietrza.

Transpiracja dzieli się na transpirację szparkową i kutikularną. Ruch wody i ciśnienie w ksylemie są utrzymywane dzięki cyklicznemu otwieraniu i zamykaniu szparków, co reguluje równowagę między wymianą gazową (dopływ CO2 dla fotosyntezy) a utratą wody. Czynniki środowiskowe wpływające na tempo transpiracji to światło, temperatura, wilgotność powietrza, wiatr oraz dostępność wody w glebie. Gdy gleba jest sucha lub roślina doświadcza stresu wodnego, szparki zwykle się zamykają, ograniczając tracenie wody kosztem fotosyntezy.

Znaczenie transpiracji obejmuje napędzanie transportu wody i minerałów w roślinie, chłodzenie liści oraz utrzymanie turgoru komórek. Zjawisko to ma istotne konsekwencje dla gospodarki wodnej ekosystemów i gospodarki rolniczej. Pomiar tempa transpiracji wykonuje się m.in. za pomocą porometrów, lysimetrii lub analiz chemicznych wody w systemie gleba-roślina-powietrze. Rośliny przystosowują się do ograniczeń transpiracji przez adaptacje anatomiczne i fisiologiczne, takie jak redukcja liczby szparków czy zmiana charakterystyki pokrywy liścia.