transpiracj

Transpiracja to proces utraty wody z roślin poprzez powierzchnię liści i innych części zielonych, w większości przez aparaty szparkowe, a w mniejszym stopniu przez kutikulę. Woda pobierana przez korzenie jest transportowana wzdłuż rośliny w przewodzącym systemie xylemu. Odparowywanie wody z liści wytwarza napięcie, które pociąga za sobą podciąganie kolejnych cząsteczek wody wzdłuż kolumny wodnej, dzięki kohezji i adhezji cząsteczek wody. Transpiracja napędza również transport soli mineralnych z gleby do nadziemnych części roślin.

Główne składniki transpiracji to transpiracja szparkowa, czyli utrata wody poprzez otwarte szparki, oraz transpiracja kutikularna, zachodząca przez przerwaną ochronę liścia. Intensywność transpiracji zależy od czynnika środowiskowego i fizjologicznego, a rośliny regulują ją głównie poprzez otwieranie i zamykanie aparatów szparkowych kontrolowanych przez komórki miechowe. Zmienność transpiracji wpływa na bilans wodny rośliny i jej termoregulację.

Czynniki wpływające na transpirację obejmują temperaturę powietrza, wilgotność, wiatr, dostępność wody w glebie oraz natężenie światła. Wyższa temperatura, niska wilgotność i silny wiatr zwykle zwiększają transpirację, podczas gdy susza powoduje zamykanie szparków i ograniczenie strat wody. Transpiracja odgrywa kluczową rolę w ekologii i rolnictwie: utrzymuje napęd dla pobierania minerałów, reguluje temperaturę liści i wpływa na efektywność wykorzystania wody. Nadmiar transpiracji może prowadzić do stresu wodnego, dlatego rośliny rozwijają strategie ograniczania jej, np. poprzez zwężanie szparków lub zmianę morfologii liścia.