Slijtageversnellen

Slijtageversnellen is een term uit de tribologie die verwijst naar het sneller optreden van slijtage aan materialen of componenten. Het kan optreden tijdens normaal gebruik onder ongebruikelijke belastingen of door gerichte laboratoriumtesten waarbij omstandigheden zodanig worden gewijzigd dat slijtage per tijdseenheid toeneemt. Het is een belangrijk concept in ontwerp, onderhoud en betrouwbaarheid van systemen.

Slijtage kan door meerdere mechanismen versnellen, zoals abrasieve slijtage door de aanwezigheid van harde deeltjes, adhesieve slijtage door binding tussen oppervlakken, en mechanische vermoeiing die microdefecten uitzet bij elke cyclus. Tribocorrosie treedt op wanneer wrijving samengaat met chemische corrosie. Daarnaast kan verhoogde temperatuur, verminderde smering of verkeerde uitlijning de wrijving verhogen en de slijtage versnellen. Smeerfilm, oppervlaktelaag en materiaalkeuze bepalen de gevoeligheid voor slijtageversnelling.

Factoren die slijtageversnelling veroorzaken zijn onder meer hogere belasting of snelheid, langere werkduur, temperatuurschommelingen en blootstelling aan agressieve media. Ontwerpkeuzes zoals oppervlakteruwheid, harde coatings en materiaalcombinaties beïnvloeden de kans op versnelde slijtage. Onvoldoende smering, verkeerde afstelling of uitlijning, trillingen en stof of vocht dragen ook bij aan versnelde slijtage.

In de praktijk worden versnelde slijtageproeven (accelerated wear tests) ingezet om de verwachte servicelevens te schatten en ontwerpkeuzes te evalueren. Typische testopstellingen zijn onder meer pin-on-disk, ball-on-flat en andere tribologische testrigs, vaak met modellen om de resultaten te extrapoleren naar realistische omstandigheden.

Om slijtageversnelling te beheersen, worden maatregelen toegepast zoals juiste materiaalkeuze en combinaties, coatings, adequaat smeermiddel en smeringscircuits, correcte uitlijning en afstelling, temperatuurcontrole en onderhoudsprogramma's. Goede ontwerppraktijken en robuuste onderhoud kunnen de impact van slijtage beperken.