Rittenpatroon

Rittenpatroon is een term uit de transportkunde die verwijst naar de regelmatige opeenvolging en structuur van ritten van een vervoersdienst over een planningperiode. Een rit is een reis van vertrekpunt naar bestemming, meestal met tussenstops. Het rittenpatroon geeft aan welke lijnen en routes worden gereden, op welke tijden vertrek- en aankomsttijden vallen, welke haltes worden bediend en hoe vaak een voertuig langs een lijn rijdt (de frequentie) en in welke volgorde de ritten plaatsvinden. Het vormt samen met de dienstregeling en de inzet van voertuigen de basis voor planning en operationele besluitvorming.

In openbaar vervoer bepaalt het rittenpatroon hoe capaciteit wordt toegewezen en hoe betrouwbaar het netwerk functioneert. Het patroon verschilt vaak tussen dagdelen, zoals ochtendspits, middagspits en avonduren, en varieert ook in het weekend. In logistiek en parcel- of koeriersdiensten omvat een rittenpatroon routes en herhaalde aflever- of haalpunten, met aandacht voor tijdskaders en logistieke beperkingen.

Ontwerp en analyse van rittenpatronen berust op vraagpatronen, reizigers- en verkeersgegevens en operationele beperkingen zoals voertuigcapaciteit en chauffeursroosters. Methoden omvatten timetabling, routeplanning en (combinatie-)optimalisatie of heuristische technieken. Data uit ticketing, check-ins, GPS en sensoren worden gebruikt om het patroon te evalueren en aan te passen.

Uitdagingen zijn onder meer veranderende vraag, congestie en infrastrukturele beperkingen. Moderne planning maakt vaak gebruik van real-time informatie en dynamische aanpassingen om rittenpatronen te optimaliseren.