Predikaatmatige

Predikaatmatige is een term uit de Nederlandse taalkunde die verwijst naar zinsdelen die als predicaat functioneren. Een predicaat is wat over het onderwerp van de zin gezegd wordt, meestal aangebracht via een koppellijnwerkwoord (zoals zijn, blijven, worden, blijken). Predikaatmatig materiaal beschrijft dus eigenschappen, toestanden of identificaties van het onderwerp door middel van een predikaat.

Het begrip omvat onder meer predicatieve bijvoeglijke woorden (predikaatmatige bijvoeglijke naamwoorden) en predicatieve naamwoordgroepen. Voorbeelden: De appel is rijp (rijp is predikaatmatig bijvoeglijk). Zij werd arts (arts is predikaatmatig naamwoordelijk). Ook samengestelde predicatieve uitdrukkingen zoals “Het probleem bleek moeilijk” vallen hieronder, waarbij “moeilijk” predikaatmatig bijvoeglijk is. Predikaatmatige uitdrukkingen worden meestal geplaatst na een koppeltijdwerkwoord en geven een eigenschap of identiteit van het onderwerp weer.

Een belangrijk onderscheid is met attributieve bijvoeglijke naamwoorden, die vóór het zelfstandig naamwoord staan en vaak wel verbogen worden (attributief gebruik), bijvoorbeeld “een grote auto”. Predikaatmatige items communiceren echter een toestand of eigenschap via het predicaat, en ze hoeven doorgaans niet te wijzigen voor getal of geslacht. Zo blijft “De man is oud” gelijk ongeacht het onderwerp, terwijl attributieve vormen naar nummer en geslacht kunnen variëren.

In de lees- en grammaticale traditie wordt predikaatmatig vaak behandeld als een cruciale functie van de predicaatpositie: het syntactische kader waarin eigenschap, toestand of identiteit van het onderwerp wordt uitgedrukt met een koppelschakelwerkwoord.