Partijfragmentatie

Partijfragmentatie is een term uit de politicologie die verwijst naar de mate waarin politieke macht verdeeld is over meerdere partijen in een systeem. Het beschrijft hoeveel partijen deelnemen aan verkiezingen, zetels bezetten in parlementen en invloed uitoefenen op beleid, en hoe sterk deze partijen uit elkaar kunnen lopen in ideeën en belangen.

Fragmentatie kent verschillende dimensies. Een belangrijke is het aantal partijen in parlement of kabinet. Daarnaast gaat het om de ideologische afstand tussen partijen en om organisatorische fragmentatie, zoals de aanwezigheid van interne factions, netwerken en fracties binnen partijen. Ook de mate waarin partijen zich richten op verschillende beleidssectoren kan worden gezien als onderdeel van fragmentatie.

Oorzaken van partijfragmentatie zijn onder meer electoral regels die proportionaliteit bevorderen, waardoor meer partijen kans maken om mee te doen. Diepe sociale cleavages, historische tradities in coalitievorming en institutionele factoren zoals drempels en kiesstelsels spelen eveneens een rol. Veranderingen in politieke identiteiten en generatieverschillen kunnen fragmentatie versterken of juist verminderen.

Gevolgen van hoge partijfragmentatie zijn onder meer moeilijkheden bij coalitievorming en beleidscontinuïteit, langere onderhandelingen en mogelijke fluctuaties in stabiliteit. Aan de andere kant kan fragmentatie leiden tot bredere representatie van diverse electoraten en essentieel toezicht op beleid. Het effect hangt af van instituties en de bereidheid tot samenwerking.

Metingen van fragmentatie gebruiken vaak de effectieve partijenaantallen, bijvoorbeeld volgens de Laakso-Taagepera-index, maar ook het aantal partijen in parlement en regering speelt een rol. Fragmentatie varieert over tijd en tussen landen.