Paretooptimaliteit

Paretooptimaliteit is een concept uit de economische welzijnsanalyse. Een situatie wordt Pareto-optimaal genoemd wanneer er, binnen de beschikbare middelen en technologische mogelijkheden, geen verandering mogelijk is die ten minste één agent beter maakt zonder iemand anders slechter af te laten. In die zin geeft Paretooptimaliteit de efficiëntie van een verdeling weer, maar niet de rechtvaardigheid ervan.

Een Pareto-verbetering is een wijziging die ten minste één agent beter maakt zonder iemand anders slechter af te laten. Een toestand is Pareto-optimaal als er geen Pareto-verbetering meer mogelijk is binnen de haalbare allocaties. De verzameling van alle Pareto-optimale allocaties vormt de Pareto-frontier.

In modellen met twee goederen en twee actoren kan een Pareto-optimale verdeling worden geïllustreerd in een Edgeworth-box: een punt waar de indifferentiecurves van beide actoren elkaar raken of waar geen verdere Pareto-verbetering mogelijk is binnen de haalbare ruimte. Bij convex voorkeuren en een convex haalbare set bestaat een niet-lege Pareto-frontier en bestaan er Pareto-optimale punten.

Belangrijk is dat Paretooptimaliteit geen oordeel velt over de verdeling van welvaart. Er kunnen talloze Pareto-optimale allocaties bestaan met verschillende niveaus van gelijkheid; een beleid kan Pareto-efficiënt zijn zonder eerlijk te zijn. Externe effecten, publieke goederen en niet-convexe factoren kunnen de toepassing bemoeilijken en de aanwezigheid van Pareto-optimale allocaties beïnvloeden.