Interpretatiemodellen

Interpretatiemodellen zijn raamwerken of theorieën die beschrijven hoe waarnemingen, data, teksten of gebeurtenissen worden geïnterpreteerd en vanuit welke aannames betekenis ontstaat. Ze helpen expliceren welke factoren, referenties en contexten doorslaggevend zijn bij het toewijzen van betekenis, en onder welke voorwaarden interpretaties plausibel zijn. Interpretatiemodellen kunnen descriptief zijn (beschrijven hoe interpretaties tot stand komen) of verklarend (verklaren waarom bepaalde interpretaties preferentieel zijn).

Toepassingsgebieden zijn onder meer de literaire en tekstuele analyse, de hermeneutica en de kwalitatieve onderzoeksmethoden in de sociale wetenschappen. In deze context worden interpretatiemodellen vaak gebruikt om thema’s, betekenissen en interpretatieve kaders te identificeren, of om de relatie tussen tekst, context en lezer te verduidelijken. In de cognitieve en informatica-velden verschijnen interpretatiemodellen ook als modellen die aangeven hoe mensen of systemen tot begrip komen, bijvoorbeeld bij explainable AI en bij interpretatie van machine learning-uitkomsten.

Typen interpretatiemodellen variëren van kwalitatieve benaderingen (bijv. hermeneutische cirkel, thematische analyse, discourse analysis) tot computationele of kwantitatieve benaderingen (bijv. modelinvoer-naar-betekenis-relaties, explainability-technieken zoals feature attribution). Ongeacht de methode ligt de nadruk op transparantie over aannames, grenzen en de mate van generaliseerbaarheid van interpretaties.

Methodologisch verantwoording is essentieel: validiteit en betrouwbaarheid worden vergroot door triangulatie, interbeoordelaarsbetrouwbaarheid en kritisch reflexief handelen. Interpretatiemodellen dragen bij aan begrip en verantwoording bij onderzoeksbevindingen en besluitvorming, maar geven geen onbeperkte zekerheid over betekenissen.