Dyskineza

Dyskineza to grupa zaburzeń ruchowych charakteryzujących się mimowolnymi, niekontrolowanymi i często powtarzalnymi ruchami. Mogą obejmować twarz (grymas, ruchy ust), szyję, tułów i kończyny. Dyskinezy mogą występować samodzielnie lub być wynikiem innych chorób neurologicznych oraz działań ubocznych leków.

Najważniejsze postaci związane z leczeniem to tardywna dyskineza, która rozwija się po długotrwałym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyków), oraz dyskineza indukowana lewodopą (LID) w chorobie Parkinsona. Obie formy powodują mimowolne ruchy, które mogą być stałe lub nawracające i wpływać na jakość życia.

Patofizjologia obejmuje zaburzenia funkcji układu bazalnego mózgu i dopaminergicznej sygnalizacji. Długotrwałe blokowanie receptorów dopaminergicznych lub ich nadmierna stymulacja prowadzą do hiperkinetycznych ruchów oraz zmian w wrażliwości receptorów. Czynniki ryzyka obejmują wiek, długotrwałe leczenie i indywidualne różnice w odpowiedzi na leki.

Diagnostyka opiera się na obserwacji ruchów i wywiadzie dotyczącym przebiegu choroby oraz stosowanych leków. W niektórych przypadkach wykorzystuje się skale oceny ruchów, na przykład Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS), by monitorować nasilenie objawów w czasie.

Leczenie zależy od przyczyny. W tardywnej dyskinezie często stosuje się zmianę lub ograniczenie leków, a w cięższych przypadkach leki VMAT2 (tetrabenazyna, deutetrabenazyna, walbenazyna) mogą zmniejszać nasilenie ruchów. W LID pomocne bywają modyfikacja dawki lewodopy, amantadyna oraz inne podejścia farmakologiczne. W wybranych przypadkach rozważana jest terapia niefarmakologiczna, w tym stymulacja mózgu (DBS) lub injekcje toksyny botulinowej w miejscach dotkniętych dyskinezą.

Rokowanie jest zróżnicowane: dyskinezy mogą być przewlekłe, a w przypadku tardywnej dyskinezy objawy mogą utrzymywać się nawet po odstawieniu leku. Wczesna identyfikacja i dostosowanie leczenia poprawiają perspektywy kontrolowania objawów.