verteltempo

Verteltempo is een linguïstisch en literaire term die de snelheid beschrijft waarmee een verhaal wordt verteld ten opzichte van de tijd die in het verhaal verstrijkt. Het tempo kan snel zijn, wanneer veel gebeurtenissen kort na elkaar worden gepresenteerd, of traag, wanneer details, gedachten en beschrijvingen uitgebreid aan bod komen. Het gaat dus om de wijze van vertellen, niet alleen om wat er gebeurt.

Schrijvers sturen verteltempo door scène en samenvatting te kiezen, door de lengte en structuur van zinnen, door de hoeveelheid detail en door tijdsversnellingen of terugblikken. De focus van de verteller en de inzet van dialoog en innerlijke monoloog beïnvloeden eveneens de cadans. De afwisseling tussen korte scènes en lange beschrijvende passages bepaalt het tempo.

Ook in film en televisie is verteltempo merkbaar via montage, shotduur en geluid. Snelle cuts en korte, dynamische scènes geven een hoog tempo; lange takes, stilte en reflectie brengen het tempo omlaag. Verteltempo kan hiermee zonder de chronologie fundamenteel te veranderen.

Er bestaan geen vaste meetpunten voor verteltempo; analyseert men vaak verhouding tussen scène en samenvatting, duur van passages en tijdsprongen, en de frequentie van handelingen versus gedachten. Een hoog tempo vergroot spanning en actiekarakter; een laag tempo bevordert contemplatie, sfeer en karakterdiepte.

Het begrip is breed toepasbaar in literatuurkritiek, vertaalstudies en screenwriting, en helpt bij het duiden van schrijverskeuzes, genres en mediavormen.