vertaalkunde

Vertaalkunde is de wetenschappelijke studie van vertalen en tolken, en van de processen, producten en contexten waarlangs vertaalwerk tot stand komt. De discipline onderzoekt hoe boodschappen van de ene taal in de andere worden overgebracht en hoe vertaalde teksten taalkundig, sociaal en cultureel functioneren. Vertaalkunde bestrijkt zowel theorie als praktijk en omvat onder meer literair, technisch en juridisch vertaalwerk, evenals audiovisuele vertaling, toetsing en localization. In academische zin bestudeert men ook de normen en kwaliteitscriteria die vertaalproducten bepalen en hoe vertaalprocessen beïnvloed worden door doelcultuur en doelgroep.

Historisch gezien ontwikkelt zich de vakgebied vanuit klassieke ideeën over equivalentie (dynamic en formal) en later via functionele benaderingen zoals de Skopos-theorie van Hans Vermeer, die stelt dat vertaalbeslissingen worden gestuurd door het doel van de vertaling. Descriptieve Vertaalstudies (DST), ontwikkeld door Gideon Toury, richten zich op hoe vertalingen functies en normen in een systeem weerspiegelen. Aanvullende invalshoeken komen uit polysystemtheorie (Even-Zohar) en cognitieve vertaalkunde, die processen en keuzes in de vertaalhandeling onderzoeken.

Subdisciplines omvatten literaire vertaling, technische en wetenschappelijke vertaling, juridische vertaling, localization en tolkdiensten, alsook audiovisuele vertaling zoals subtiteling en dubbing. Onderzoeksmethoden variëren van corpusstudies en vergelijking van vertalingen tot experimentele studies in vertaalprocessen en reception studies, waarbij lezers of kijkers worden onderzocht. Technologie speelt een belangrijke rol met computerondersteunde vertaling (CAT), terminologiemanagement en machinevertaling.

Vertaalkunde is geïntegreerd in talige studies en werkt samen met linguïstiek, antropologie, culturele studies en informatica. Het vakgebied levert inzichten voor onderwijs, beleid, internationale handel en media, en vormt de basis voor professionele vertalers, tolken en localization specialisten.