tegenstrijdigheid

Tegenstrijdigheid is de toestand waarin twee of meer beweringen elkaar uitsluiten of in conflict zijn, zodat ze niet tegelijkertijd waar kunnen zijn binnen hetzelfde kader. De term komt van tegen- en strijdigheid en wordt in verschillende vakgebieden gebruikt om een conflict tussen uitspraken aan te duiden.

In de logica verwijst tegenstrijdigheid naar een contradictie: een uitspraak p en haar negatie ¬p kunnen niet allebei waar zijn in een consistent systeem. In de klassieke logica geldt de wet van non-contradictie. Als een systeem tegenstrijdigheden bevat, kan uit die contradictie een gevolg volgen dat alle conclusies oplevert (ex contradictione quodlibet), wat leidt tot trivialisering van redeneren.

Tegenstrijdigheid komt ook voor buiten formele logica, bijvoorbeeld in bewijzen, data en argumentaties. In wetenschappelijke of juridische context kan tegenstrijdige informatie leiden tot onzekerheid of tot herziening van theorieën of regels. In databases en informatica veroorzaakt inconsistentie verkeerde resultaten, wat normalisatie en integriteitsregels vereist. In retoriek en debat wijzen tegenstrijdige beweringen vaak op zwakte van een redenering of op de noodzaak van afstemming van standpunten.

Paradoxen zijn verwante verschijnselen waarin zelfreferentie of logische afhankelijkheden tot schijnbaar ontoelaatbare conclusies leiden, zoals de Liar Paradox: "Deze zin is niet waar."