risicomaatschappij

Risicomaatschappij is een sociologisch begrip dat verwijst naar een fase van de moderne samenleving waarin risico's die voortkomen uit menselijke activiteit—zoals technologische innovatie, industriële productie en economische groei—niet langer slechts lokale verschijnselen zijn, maar wereldwijd invloed hebben. Het begrip werd in de jaren tachtig uitgewerkt door Ulrich Beck, met name in Risikogesellschaft (1986), en wordt sindsdien in vele talen gebruikt als aanduiding voor deze houding ten opzichte van risico’s.

Belangrijke kenmerken zijn onder meer reflexieve modernisering: de samenleving heroverweegt en tracht de bij haar eigen ontwikkelingsproces horende risico's te beheersen. Risico's worden geproduceerd door de moderne infrastructuur en wetenschappelijke kennis, maar tegelijk onvoorspelbaar en wijdverspreid. Globalisering vergroot de kwetsbaarheid en versterkt de noodzaak voor internationale samenwerking en collectieve risicobeoordeling. De verdeling van risico's is ongelijk: sommige groepen dragen meer last of krijgen minder mitigatie dan anderen.

Beck benadrukt dat risicomaatschappij ook een nieuwe vorm van governance vereist, met nadruk op preventie, transparantie en aansprakelijkheid, en op participatie van burgers en deskundigen bij besluitvorming. Critici betwijfelen echter de bruikbaarheid van het concept; sommigen zien het als te generaliserend, met gebrek aan empirische toetsing of een te optimistische kijk op technologische vooruitgang. Desondanks blijft het begrip invloedrijk bij discussies over klimaatverandering, milieu en veiligheid en bij bredere vragen over hoe moderne samenlevingen met onzekerheid omgaan.