przysadki

Przysadki, zwane potocznie przysadką mózgową, to parzysty gruczoł dokrewny zlokalizowany w siodle tureckim kości klinowej. Składa się z dwóch części: część gruczołowa przysadki (adenohypophysis) oraz część nerwowa przysadki (neurohypophysis), które współpracują w regulacji licznych procesów hormonalnych organizmu.

Funkcje: adenohypophysis wydziela hormony tropowe i inne, m.in. ACTH, TSH, FSH, LH, hormon wzrostu (GH) i prolaktynę. Neurohypophysis magazynuje i uwalnia hormony produkowane w podwzgórzu — ADH (vasopresyna) i oksytocynę — po odpowiednim pobudzeniu nerwowym.

Regulacja: uwalnianie hormonów przysadki gruczołowej kontrolowane jest przez releasing i inhibiting hormones wydzielane przez neurony podwzgórza i transportowane do przysadki układem wrotno-przysadkowym. Uwalnianie ADH i oksytocyny jest kierowane bezpośrednio przez neurony podwzgórza do części nerwowej przysadki.

Rozwój i unaczynienie: przysadka rozwija się z Rathkego kieszeni (cz. gruczołowa) oraz z części nerwowej (infundibulum). Leży w siodle tureckim. Unaczynienie zapewniają gałęzie tętnic szyjnych wewnętrznych i tętnice górne przysadki; żyły odprowadzają krew do splotu jamistego.

Patologie i diagnostyka: najczęstsze problemy to guz przysadki (adenoma) wydzielający prolaktynę, ACTH lub GH, prowadzące odpowiednio do hiperprolaktynemii, choroby Cushinga i akromegalii. Inne zaburzenia to hipopituitarizm i diabetes insipidus. Diagnostyka obejmuje MRI i badania hormonów; leczenie obejmuje operację transsphenoidalną, radioterapię oraz terapię hormonalną (np. agonistami dopaminy w prolaktynoma).