prolaktyn

Prolaktyna, zwana także PRL, to hormon peptydowy wytwarzany głównie przez komórki laktotrofowe przedniego płata przysadki mózgowej. W ludzkim genomie PRL znajduje się w genie PRL na chromosomie 6. Cząsteczka prolaktyny liczy około 198 aminokwasów i masę molekularną około 23 kDa. Wydzielanie prolaktyny przebiega w sposób pulsacyjny i jest regulowane przez układ dopaminergiczny; dopamina hamuje jej uwalnianie przez receptory D2. Przez różne tkanki może być także wytwarzana w sposób eksokryniczny poza przysadką, a jej receptory (PRLR) występują w licznych narządach.

Główne funkcje prolaktyny obejmują przygotowanie gruczołu piersiowego do produkcji mleka po porodzie oraz utrzymanie laktacji poprzez stymulację syntezy i wydzielania mleka. Poza laktacją prolaktyna wpływa na układ odpornościowy, gospodarkę wodno-elektrolitową i metabolizm, a także wykazuje działanie hamujące oś podwzgórzowo-przysadkowy gonadotropowy, co może mieć wpływ na funkcje rozrodcze. W czasie ciąży poziomy prolaktyny rosną, wspierając rozwój gruczołów mlekowych, ale laktacja zwykle zaczyna się po porodzie pod wpływem rytmicznego uwalniania hormonów.

Hiperprolaktynemia to podwyższone stężenie prolaktyny we krwi i może prowadzić do galactoreii, zaburzeń miesiączkowania i niepłodności u kobiet oraz obniżonego popędu i zaburzeń erekcji u mężczyzn. Przyczyny obejmują prolaktinomę (guza przysadki), inne guzy mózgu, niedoczynność tarczycy, ciążę oraz działanie niektórych leków (np. antypsychotyków, leków przeciwwymiotnych). Diagnostyka opiera się na pomiarze prolaktyny w surowicy, zwykle w godzinach porannych, a w razie wątpliwości na powtórzeniu badania i badaniach obrazowych przysadki (MRI). Leczenie zależy od przyczyny: w hiperprolaktynemii najczęściej stosuje się leki dopaminergiczne (cabergolina, bromokryptyna), a w niektórych przypadkach zabieg operacyjny lub napromienianie; leczenie farmakologiczne zwykle przynosi efekty w kontroli objawów i przywracaniu płodności.