przeciwbólowe

Przeciwbólowe, znane również jako analgetyki, to grupa leków stosowanych w celu zmniejszenia odczuwanego bólu. Dzięki różnym mechanizmom działają na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy, a ich stosowanie zależy od nasilenia bólu, przyczyny i ogólnego stanu pacjenta. W praktyce wyróżnia się trzy główne grupy: przeciwbólowe nieopioidowe, opioidowe oraz leki adjuwantowe przeciwbólowe.

Przeciwbólowe nieopioidowe obejmują paracetamol (acetaminofen) i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen, naproksen czy diklofenak. Paracetamol działa głównie w układzie nerwowym i jest często wybierany jako pierwsza opcja w bólu lekkim do umiarkowanego oraz w gorączce. NLPZ mają również działanie przeciwzapalne, co czyni je skutecznymi w bólu związanym z zapaleniem. Działania niepożądane obejmują zaburzenia żołądkowo‑jelitowe, krwawienia, zaburzenia funkcji nerek; NLPZ nie powinny być stosowane w pewnych schorzeniach przewodu pokarmowego, nerek lub krwawień, a także w późnej ciąży bez nadzoru lekarza.

Przeciwbólowe opioidowe stosuje się w umiarkowanym i silnym bólu (np. po operacjach, w bólach nowotworowych). Przykłady to morfina, oksykodon, hydromorfon, fentanyl. Działania niepożądane obejmują senność, nudności, zaparcia i ryzyko uzależnienia oraz depresji oddechowej. Zwykle wymagają monitorowania, stosowania najniższej skutecznej dawki i ostrożności z innymi depresantami układu nerwowego oraz alkoholem.

Do leków adjuwantowych przeciwbólowych należą antidepressanty (np. amitryptylna, duloksetyna) i przeciwdrgawkowe (gabapentyna, pregabalina). Są często stosowane w bólu neuropatycznym oraz przewlekłym, zwykle w niższych dawkach.

Bezpieczeństwo i praktyka: nie należy przekraczać zaleceń dawkowania; paracetamol ma dawkę maksymalną około 4 g na dobę dla dorosłych. Interakcje z alkoholem, lekami przeciwkrzepliwymi i innymi środkami uspokajającymi mogą nasilać ryzyko. W ciąży i u dzieci dobór leku zależy od stanu zdrowia i wieku; paracetamol jest najczęściej uważany za bezpieczny w wielu sytuacjach, NLPZ zwykle unikane w późnej ciąży. W razie wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.