prokrastynacja

Prokrastynacja to zjawisko polegające na odkładaniu lub zwlekaniu z wykonaniem zadania, mimo że osoba wie, iż opóźnienie może prowadzić do negatywnych skutków. Często wybierane są czynności krótkoterminowo przyjemne zamiast zadania, które jest trudne, stresujące lub wymagające. Prokrastynacja występuje zarówno w życiu codziennym, jak i w sferze edukacyjnej, zawodowej czy osobistej, i może występować w różnym natężeniu, od sporadycznych przestojów po chroniczne zwlekanie.

Przyczyny i mechanizmy są złożone. Należą do nich czynniki motywacyjne, emocjonalne i poznawcze: lęk przed porażką, wysokie oczekiwania względem siebie (perfekcjonizm), niska motywacja do podjęcia zadania, a także problemy z samoregulacją i planowaniem. Teoria motywacji czasowej sugeruje, że wartość motywacyjna zadania maleje w czasie zbliżania się do terminu, jeśli zadanie wydaje się nieatrakcyjne lub zbyt kosztowne w wysiłku. Efekty negatywnych emocji mogą prowadzić do wyboru krótszych, łatwiejszych aktywności, które przynoszą natychmiastową ulgę.

Rodzaje prokrastynacji obejmują m.in. prokrastynację emocjonalną (unikanie negatywnych emocji związanych z zadaniem) oraz poznawczą (rozdrobnienie uwagi i utrudniony start). Dolegliwości te bywają związane z zaburzeniami takimi jak ADHD, lęk czy depresja, lecz często występują także u osób bez zaburzeń.

Skutki obejmują wyższy poziom stresu, pogorszenie jakości pracy, problemy ze snem oraz obniżenie ogólnego samopoczucia. Skuteczne strategie obejmują podział zadania na mniejsze kroki, techniki timeboxingu, implementacyjne intencje, prowadzenie harmonogramów, ograniczenie rozpraszaczy i wsparcie społeczne. Terapia poznawczo-behawioralna i inne formy psychoterapii mogą pomagać w lepszym zarządzaniu prokrastynacją.