overheidsbudget

Overheidsbudget, in het Nederlandse taalgebied vaak aangeduid als begroting, is het plan van een overheid voor de verwachte inkomsten en uitgaven over een afgesproken periode, meestal een fiscaal jaar. Het dient om beleidsprioriteiten te realiseren, publieke taken te financieren en verantwoording af te leggen over de besteding van publieke middelen. De begroting wordt doorgaans voorbereid door de ministeries en vastgesteld in samenwerking met de wetgevende macht.

Een begroting bevat inkomsten en uitgaven. Inkomsten bestaan uit belastingen, premies, sociale bijdragen en overige inkomsten zoals boetes en rendementen op bezit. Uitgaven bestaan uit lopende uitgaven (personeel, sociale zekerheid, onderhoud) en kapitaalinvesteringen (infrastructuur, onderwijs-, woning- en gezondheidsvoorzieningen). Het begrotingssaldo geeft aan of de inkomsten hoger of lager zijn dan de uitgaven, wat resulteert in een begrotingsoverschot of -tekort. Tekorten worden vaak met leningen gefinancierd en overschotten kunnen reserves opleveren.

Begrotingscyclus: de voorbereidingsfase omvat beleidskaders en ramingen; vervolgens wordt de conceptbegroting opgesteld en ter goedkeuring voorgelegd aan de regering en de parlementaire Kamer. De Kamer debatteert en stemt over de begrotingswetten. Uitvoering vindt plaats door de departementen en publieke organisaties, en de verantwoording gebeurt via de jaarrekening en controleorganisaties zoals de Algemene Rekenkamer.

Betrokken partijen en structuur: het begrip geldt niet alleen voor de rijksoverheid, maar ook voor provincies en gemeenten in sommige landen. Veel overheden geven meerjarige begrotingen om investeringsplanning en financiële stabiliteit te bevorderen. Het overheidsbudget fungeert als instrument voor beleidsvoering, stabilisatie van de economie en doelmatige toewijzing van schaarse middelen.