onsubstantieerbaar

Onsubstantieerbaar is een term uit de descriptieve taalkunde die verwijst naar woorden die niet op een gangbare manier kunnen fungeren als zelfstandig naamwoord door nominalisatie. Met deze term wordt onderscheiden tussen woorden die wel substantiveren en woorden die daarvoor beperkt of onmogelijk zijn. De mate van onsubstantieerbaarheid kan verschillen afhankelijk van woordklasse en taalcontext, en wordt vaak getest aan de hand van standaard nominalisatieprocessen.

In de praktijk geldt dat veel bijwoorden en functiewoorden onsubstantieerbaar zijn. Bijwoorden zoals snel, vaak en nauwelijks fungeren normaal gesproken niet als zelfstandig naamwoord; in taalpraktijk worden wel afleidingen gevormd zoals snelheid of frequentie, die de gewenste nominale betekenis leveren. Evenzo zijn voorzetsels en koppeltekens doorgaans onsubstantieerbaar: ze functioneren uitsluitend in zinsverband en kunnen niet als zelfstandig naamwoord voorkomen. Voor andere woordklassen bestaat soms nog ruimte voor nominalisatie via affixen of zero-derivation, waardoor ze minder vaak als onsubstantieerbaar worden beschouwd.

De notie is descriptief en taalonafhankelijk: verschillende talen tonen verschillende gradaties van nominalisatievermogen, en historische ontwikkelingen kunnen de status van woorden veranderen. In grammaticale beschouwingen dient onsubstantieerbaar als hulpmiddel bij het analyseren van welke morfologische afleidingen mogelijk zijn en welke niet.

Zie ook: substantivering, nominalisatie, zelfstandig naamwoord, woordklassen.