mutageenisten

Mutageenisten zijn chemische, fysieke of biologische factoren die genetische mutaties kunnen veroorzaken door beschadiging of foutparen van DNA. Mutaties kunnen wijzigingen in een gen of chromosoom betreffen en variëren van enkele basenveranderingen tot grotere chromosomale aberraties. Het uiteindelijke effect van blootstelling aan mutageenisten hangt af van de dosis, de timing en het DNA-reparatiesysteem van de cel.

Chemische mutageenisten omvatten alkylerende agentia (zoals EMS en MNNG), nitrosaminen en polycyclische aromatische koolstoffen die DNA-adducten vormen of foutparen veroorzaken. Fysieke mutageenisten omvatten UV-straling, die thymine-dimers kan veroorzaken, en ioniserende straling (röntgen, γ-straling), die dubbele-strengbreuken kan veroorzaken. Biologische mutageensten kunnen virussen zijn die in het genoom integreren of cellulaire mutatieprocessen beïnvloeden.

Detectie en evaluatie van mutageniteit gebeurt via diverse assays. De Ames-test is een klassieke screening waarbij mutagene stoffen reversibele mutaties in Salmonella typhimurium veroorzaken. In vitro- en in vivo-assays meten DNA-schade (zoals de comet-assay) of chromosomale afwijkingen (zoals de micronucleus-test). Mutagenen kunnen carcinogeen en/of teratogeen zijn, en hun effecten hangen af van genetische aanleg en metabole omzetting.

Beleid en veiligheid spelen een belangrijke rol bij de beoordeling van risico’s en blootstelling aan mutageensten. Overheden stellen normen, voeren risicobeoordelingen uit, en vereisen monitoring, labeling en maatregelen in arbeid, milieu en voedselveiligheid.

Zie ook: mutagenese, DNA-reparatie, carcinogenese, Ames-test.