ksenobiotyków

Ksenobiotyki to związki chemiczne obce organizmowi lub nieprodukowane przez niego w normalnych warunkach fizjologicznych. Do ksenobiotyków należą leki, pestycydy, substancje przemysłowe, dioksyny, polichlorowane bifenyle (PCB) oraz inne obce cząsteczki, które mogą być wchłaniane do organizmu drogą doustną, inhalacyjną lub przez skórę i wpływać na procesy biologiczne.

W organizmie ksenobiotyki podlegają biotransformacji, która w dużej mierze określa ich los. Procesy te obejmują fazę I i fazę II. W fazie I zachodzą reakcje oksydacyjne, redukcyjne i hydroksylacyjne katalizowane głównie przez enzymy z rodziny cytochromu P450. W fazie II dochodzi do koniugacji cząsteczek (np. z kwasem glukuronowym, siarczanem lub glicyną), co zwiększa ich rozpuszczalność w wodzie i ułatwia wydalanie.

Skutki ksenobiotyków zależą od dawki, drogi narażenia, cech genetycznych oraz interakcji z innymi substancjami. Mogą wywoływać toksyczność, alergie i uszkodzenia narządów, takich jak wątroba, nerki, układ nerwowy lub endokrynny. Długotrwała ekspozycja oraz zaburzenia równowagi między metabolizmem a wydalaniem mogą prowadzić do gromadzenia się tych związków w organizmie.

Znaczenie naukowe i regulacyjne ksenobiotyków obejmuje toksykologię, ocenę ryzyka, farmakokinetykę oraz monitorowanie środowiskowe i biomonitoring. Do praktycznych zastosowań należą oceny bezpieczeństwa leków, oceny wpływu chemikaliów na środowisko oraz opracowanie procedur ograniczających narażenie.