ksenobiotyki

Ksenobiotyki to substancje chemiczne, które nie występują naturalnie w organizmie i nie są produkowane przez niego. Nazwa pochodzi od greckich słów "xenos" oznaczającego "obcy" i "bios" oznaczającego "życie". Mogą to być zarówno związki naturalne, które dostały się do organizmu z zewnątrz, jak i syntetyczne.

Przykłady ksenobiotyków obejmują szeroką gamę substancji, takich jak leki, pestycydy, herbicydy, barwniki, tworzywa sztuczne, niektóre składniki żywności i zanieczyszczenia środowiska. Organizmy żywe, w tym ludzie, mają mechanizmy obronne, które starają się przetwarzać i usuwać te obce związki. Główną rolę w tym procesie odgrywają enzymy metabolizujące ksenobiotyki, występujące przede wszystkim w wątrobie.

Metabolizm ksenobiotyków zazwyczaj przebiega w dwóch fazach. W fazie pierwszej dochodzi do wprowadzenia lub odsłonięcia grup funkcyjnych w cząsteczce ksenobiotyku, często poprzez reakcje utleniania, redukcji lub hydrolizy. Faza druga polega na sprzężeniu metabolitu z endogenną cząsteczką, taką jak kwas glukuronowy, siarczany czy glutation, co zazwyczaj zwiększa ich rozpuszczalność w wodzie i ułatwia wydalanie z organizmu.

Długotrwała ekspozycja na ksenobiotyki lub ich gromadzenie się w organizmie może prowadzić do różnych negatywnych skutków zdrowotnych, w tym uszkodzenia narządów, zaburzeń hormonalnych, a nawet zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów. Badanie ksenobiotyków jest kluczowe w toksykologii, farmakologii i medycynie środowiskowej.