hittebehandelbaar

Hittebehandelbaar is een aanduiding voor metalen, vooral staal, waarvan de eigenschappen door warmtebehandeling aanzienlijk kunnen worden gewijzigd. Doorgaans kan het materiaal na behandeling een hogere hardheid en sterkte bereiken, terwijl taaiheid en ductiliteit met juiste proceskeuzes in balans gehouden kunnen worden.

De kern van hittebehandelbaarheid ligt in de samenstelling van het materiaal. Koolstof en bepaalde legeringselementen (zoals chroom, molybdeen, vanadium, nikkel en koper) vormen carbiden of estableceren microstructuren die bij verhitting en snelle afkoeling veranderingen in harde en sterkte eigenschappen mogelijk maken. Veel toegepaste processen zijn austeniseren (verhitten tot een austenitische toestand), vervolgens quenching (snel afkoelen) en temperen (bewust verhitten tot een milde verhoging van temperatuur om brosheid te verminderen). Andere methoden zijn normaliseren, annealing en case hardening, afhankelijk van de gewenste eigenschappen en toepassing.

Niet-hittebehandelbare materialen reageren nauwelijks op zulke behandelingen; hun microstructuur laat slechts beperkte verandering toe bij warmtebehandeling. Hittebehandeling is daarom een belangrijk criterium bij de classificatie van staal en legeringen voor toepassingen waar slijtvastheid, draagvermogen en vormvastheid cruciaal zijn.

Toepassingsgebieden omvatten gereedschapsstalen, versnellingsmechanismen zoals assen en lagers, en constructiesteel waar een combinatie van hardheid en taaiheid vereist is. Hardheid wordt vaak gemeten met Rockwell- of Vickers-schaala’s, en de toepasbaarheid van warmtebehandeling wordt ook beoordeeld aan de hand van normen en specificaties in de industrie.