gelijkenis

Gelijkenis is een Nederlands begrip met meerdere betekenissen die te maken hebben met overeenkomsten. In de retoriek is een gelijkenis een stijlfiguur waarin twee verschillende verschijnselen met elkaar vergeleken worden om een eigenschap of begrip te verduidelijken. De vergelijking gebruikt vaak woorden als zoals, als of net als, maar kan ook impliciet zijn wanneer de overeenkomst tussen twee zaken centraal staat. In bredere zin verwijst gelijkenis ook naar de mate van overeenkomst tussen zaken.

In literatuur en religieuze tradities heeft gelijkenis een specifieke betekenis als parabel: een kort, verhalend voorbeeld dat alledaagse situaties gebruikt om een morele of spirituele les over te brengen. In de Bijbel worden gelijkenissen vaak gebruikt om complexe waarheden op eenvoudige wijze toegankelijk te maken. Parabels onderscheiden zich door verhaalelementen en concrete beelden, terwijl de les de kern vormt.

Etymologisch komt gelijkenis van het werkwoord gelijken, met het achtervoegsel -nis. In het moderne Nederlands kan het woord zowel verwijzen naar een algemene vorm van vergelijking als naar een erkende parabel of analogie. Het begrip wordt nauwlettend gebruikt in taalkunde, literatuurstudies en theologische contexten.