Weimarrepubliek

Weimarrepubliek is de benaming voor de Duitse democratische republiek die van 1919 tot 1933 bestond. Ze ontstond na de Eerste Wereldoorlog en de abdicatie van keizer Wilhelm II en kreeg haar naam van de stad Weimar, waar de constitutie in 1919 werd opgesteld.

De Weimar-constitutie scheidde de machten en stelde een parlementaire democratie in. Het Reichstag, het parlement, werd gekozen via evenredige vertegenwoordiging; de Reichtspräsident was het staatshoofd en werd rechtstreeks gekozen; de regering bestond uit een kanselier en ministers die verantwoordelijk waren aan het parlement. Universal suffrage voor mannen en vrouwen werkte mee aan een breed deelnamerepubliek. De Reichtsrat vertegenwoordigde de deelstaten in de federale structuur. De president bezat noodbevoegdheden, en via Artikel 48 kon de president in noodgevallen decreten uitvaardigen, bijgestaan door de regering, wat later kritiek op democratische normen opleverde.

De eerste jaren van de Republiek werden gekenmerkt door politieke instabiliteit, extremistische krachten aan beide zijden en economische tremors, zoals de hyperinflatie in 1923. Stabilisatie volgde vanaf het midden tot eind jaren twintig, met internationale leningen en eerlijke verdragen (Dawes-plan, Locarno, Kellogg-Briand) die de economie en diplomatie herstellen. De crisis van de jaren dertig, na de beurskrach van 1929, verzwakte de democratische steun en versterkte radicale bewegingen, waaronder de nationaalsocialistische partij.

In 1933 kwam een eind aan de Weimarrepubliek toen Adolf Hitler als bondskanselier werd aangesteld en via de Reichstag-brand en de Enabling Act dictatuur werd gevestigd. Desondanks wordt de periode ook gezien als een tijd van culturele vernieuwing en intellectuele bloei in kunst, film en wetenschap.