Vergroters

Vergroters zijn apparaten die in donkere kamers worden gebruikt om een afbeelding uit een fotografische negatief te projecteren en te vergroten op lichtgevoelig fotopapier. Ze vormen het middel waarmee een nauwkeurige reproductie van het negatief als print ontstaat. Een vergroter bestaat doorgaans uit een basisplaat, een verticale kolom, een negatiefdrager, een vergroterlens in een hoofd en een hanteerbare lichtbron plus een timer of belichtingsregeling.

Werking en kenmerken: De negatiefdrager wordt geplaatst aan de bovenkant van de vergroter. Met behulp van een scherpstel- en focusmechanisme wordt de juiste afstand tussen lens en papier ingesteld, waarna het gewenste vergrotingsniveau wordt gekozen. Het negatief wordt belicht door de lamp via de lens op het fotopapier op de basisplaat. Het resultaat is een afdruk die bij ontwikkeling een positieve afbeelding oplevert. De belichting, het contrast en de resolutie kunnen worden geregeld via verschillende kopdelen en kontrastfilters, vooral bij zwart-wit- en kleurendruk.

Types en opties: Traditionele vergroters kunnen werken met condenser- of diffusiekoppen. Condenserkoppen leveren contrast en scherpte, diffusiekoppen geven een zachtere belichting. Voor kleurprinten bestaan speciale kleurkoppen (dichroïsche koppen) met filtrelementen. Moderne modellen gebruiken LED- of andere energiezuinige lichtbronnen en bieden vaak uitgebreide digitale belichtings- en tijdfuncties.

Geschiedenis en gebruik: Vergroters verschenen in de eerste helft van de twintigste eeuw en werden lange tijd als essentieel gereedschap in de donkere kamer beschouwd. Voorbeelden van fabrikanten zijn Beseler, Durst, Omega en Leitz. Met de opkomst van digitale fotografie is het gebruik afgenomen, maar verdwijnt niet geheel: veel fotografen en kunstenaars gebruiken nog steeds verduisterde afdrukken en museale of reparatiegerichte toepassingen.

Huidige status: Tegenwoordig bestaan er zowel vintage als moderne vergroters, vaak gerestaureerd of aangepast voor hedendaags gebruik. Ze blijven een belangrijk instrument voor liefhebbers van analoge printtechnieken en fotokunst.