Spreeknormen

Spreeknormen zijn de gedeelde verwachtingen over hoe men zich mondeling hoort te uiten binnen een taalgebied. Ze regelen wat als gepast en beleefd wordt in verschillende situaties en omvatten onder meer toon, woordkeuze, uitspraak, directheid en de omgang met anderen.

Een belangrijk onderdeel is het register en de aanspreekvorm. In het Nederlands bestaan formele en informele registers, met richtlijnen over het gebruik van u versus jij/je, beleefde formuleringen, en de mate van directe of indirecte taal die passend is in een gesprek.

Variatie komt veel voor in spreeknormen. Ze verschillen naar regio, dialect, leeftijdsgroep, opleidingsniveau en sociale context. Regionale dialecten en de standaardtaal hebben elk eigen normen, en de verwachtingen kunnen in Nederland en Vlaanderen verschillen afhankelijk van milieus zoals werk, school of contact met onbekenden. Ook sociale factoren zoals beroep en generatie spelen mee.

Spreeknormen bestaan uit prescriptieve en descriptieve aspecten. Prescriptieve normen geven aan wat als juist of wenselijk wordt gezien, terwijl descriptieve normen beschrijven wat mensen in werkelijkheid zeggen en hoe anderen daarop reageren. Door maatschappelijke veranderingen kunnen normen verschuiven: media, onderwijs, migratie en digitale communicatie beïnvloeden de manier waarop mensen elbows, directheid, taalkeuze en omgang met varianten zoals dialecten en tussentaal naleven.