Spoorbreedte

Spoorbreedte, ook wel spoorwijdte genoemd, is de afstand tussen de binnenkanten van de twee rails van een spoorweg. Deze afstand wordt gemeten op of nabij de top van de rails en bepaalt welke wagens en rijtuigen op een spoorlijn kunnen rijden. De spoorbreedte beïnvloedt daarnaast de stabiliteit van het rijdende materieel, het mogelijke snelheidsbereik en de belasting die een spoor kan dragen.

De meest gebruikte maat is standaardspoor, met een spoorbreedte van 1435 millimeter. Dit standaardformaat is wereldwijd het meest prevalent, onder meer in de meeste Europese landen, Noord-Amerika en delen van Azië. Naast standaardspoor bestaan bredere sporen zoals 1520 millimeter, bijvoorbeeld in Rusland en in sommige voormalige Sovjetlanden, en 1524 millimeter in enkele Noordelijke en Oost-Europese landen. Smalspoor omvat onder andere 1000 millimeter (meter-spoor) en 1067 millimeter (kaapspoor), maar ook kleinere systemen van 750 millimeter of zelfs minder voor industriële, toeristische of bergachtige lijnen. De keuze voor spoorbreedte is historisch en geografisch bepaald en hangt samen met kosten, terrein en operationele vereisten.

De spoorbreedte heeft directe implicaties voor interoperabiliteit: voertuigen en systemen zijn ontworpen voor een specifieke breedte, en wagens die tussen netwerken met verschillende gauge willen rijden vereisen aanpassingen of speciale wissels. In sommige regio’s bestaan programma’s voor gauge-conversie of technologische oplossingen zoals variabele spoorbreedte voor grensoverschrijdend vervoer. Alimentair spelen regionale tradities en investeringsbeslissingen een belangrijke rol bij het bepalen van een landelijk of regionaal netwerk.